Persepolis

Είδος: Ταινία κινουμένων σχεδίων
Γλώσσα: Γαλλικά
Υπότιτλοι: Ελληνικά
Χρονολογία: 2007, Fr 

Σκηνοθεσία: V. Paronnaud, M. Satrapi
Διάρκεια: 96'

 http://www.imdb.com/title/tt0808417/

Η αυτοβιογραφία της Marjane Satrapi από την ομώνυμη εικονογραφημένη δουλειά της. Η ενηλικίωση της στο Ιράν και στην Ευρώπη και ο δύσκολος δρόμος προς την προσωπική ελευθερία. Δοσμένα με χιούμορ, ευφυΐα, αυτοσαρκασμό και χωρίς συμβιβασμούς.

Author:Graham Inglis from Paris, France

I came out of this movie feeling as if I knew Marjane Satrapi. The way in which the story is told is fantastic - it really is as if you're reading her journal. As she grows up from being a young girl to an adult, at each age the story is told with a corresponding maturity, and highlighting things which seem like very personal memories. As a young girl, the stories she is told are very black and white, and as she gets older the complexity increases, which is exactly what you would expect. Although there is lots of political activity, she makes fun of herself and highlights her own shortcomings as much as she highlights the repressive elements in her homeland. By telling of her own experiences it really is extremely easy to see how so much of it is common to a whole generation of Iranians. Her love of her family and her country came across very strongly, and you really felt as if she had laid herself bare. A moving and entertaining movie as much as it is educational about post-1979 Iran.

Thin Lizzy_Renegade (1981)

Thin Lizzy (wiki)

Renegade (wiki)

Get it  (here)

or here (torrent)

Official Site

Videos from youtube:

1. Angel of Death (live 1982)
(check the lyrics here)

2. Renegade (live 1982)
(check the lyrics here)

3. The Pressure Will Blow (live/audio)
(check the lyrics here)

4. Leave This Town (audio)
(check the lyrics here)

5. Hollywood (Down on Your Luck) (audio)
(check the lyrics here)

6. No One Told Him (audio)
(check the lyrics here)

7. Fats (audio)
(check the lyrics here)

8. Mexican Blood (audio)
(check the lyrics here)

9. It's Getting Dangerous (audio)
(check the lyrics here)

Πες μου αν θέλεις κάτι

Π. Σιδηρόπουλος (1948-1990)

Πες μου αν θέλεις κάτι
Πες μου κάτι, κάτι απλό μα αληθινό
Πες μου έχω ξεχάσει πως σε λένε
και που μένεις θηλυκό 

Πες μου αν θέλεις κάτι έστω ένα κάτι
Πες μου αν θέλεις κάτι
Κάτι ωραίο κάτι απλό μα αληθινό
Και εγώ μπορώ ναι εγώ μπορώ
να σου δώσω αγάπη 

Πες μου δεν το βλέπεις
πως φοβάμαι το σκοτάδι στο κενό
για ποια επανάσταση μιλάμε
που προσπαθώ όρθιος να σταθώ

Επανάσταση

Τρόποι σκέψης που ισχυρίζονται ότι δίνουν

το προβάδισμα στον κόσμο μας στο όνομα της επανάστασης 

έχουν γίνει, στην πραγματικότητα, 

ιδεολογίες συμμόρφωσης και όχι εξέγερσης.

- Α. Camus

Μου πήρε πολύ καιρό αγαπητέ αναγνώστη να κατανοήσω το σαράκι της επανάστασης.

Ό,τι επαναστατικό έχω διαβάσει (αναρχικοί, μαρξιστές) το βρίσκω ολόσωστο. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν απόλυτο δίκαιο. Το βλέπουμε γύρω μας σε όλες τις εκφάνσεις του βίου μας οι οποίες μοιάζουν να βρίσκονται στο χειρότερο σημείο αποσύνθεσης. Ειδικά τώρα που έφτασε και στην δικιά μας πόρτα, όποιος δεν το βλέπει θα πρέπει να είναι ή τυφλός και κουφός ή να πάσχει από άνοια ή φυσικά να επωφελείται της κατάστασης.

Ο τρόπος όμως που το επιδιώκουν (επανάσταση) μου φαίνεται λάθος. Ας δούμε κάποιους λόγους.

Καταρχήν η επανάσταση είναι ένας πόλεμος. Και ως πόλεμος δημιουργεί δύο στρατόπεδα. Επομένως δεν σου αφήνει επιλογές: Ή είσαι με εμάς ή είσαι εναντίον μας. Στην ουσία είναι ένας αγώνας για δύναμη (όλη η ιστορία της ανθρωπότητας), ο οποίος το μόνο που θα καταφέρει είναι να μεταβιβάσει την εξουσία από μια μερίδα σε μία άλλη. Και αυτό γιατί η δύναμη δεν είναι μέσο είναι σκοπός.

- Revolution, n. In politics, 

an abrupt change in the form of misgoverment.

-Επανάσταση, ουσ. Στην πολιτική,

μια απότομη αλλαγή στην μορφή της κακής διακυβέρνησης.

- Ambrose Bierce (The Devil's Dictionary)

Είναι πάρα πολλά τα παραδείγματα στην ιστορία όπου αυτή η μεταβίβαση έδειξε ότι η επανάσταση προκαλείται από μια αγανάκτηση απέναντι στην τυραννία ενός συστήματος και όμως ταυτόχρονα η ίδια, κυοφορεί την τυραννία. Με τα λόγια ενός κατεξοχήν επαναστάτη (F. Castro): "Η επανάσταση είναι μια δικτατορία των καταπιεσμένων ενάντια στους καταπιεστές".

Επίσης ως πόλεμος επικεντρώνεται στην καταπολέμηση των αρνητικών: φτώχεια, αδικία, δουλεία, άγνοια. Ποτέ δεν ασχολείται με την ενίσχυση των θετικών. Δεν διδάσκει, δεν προωθεί δικαιοσύνη, αγάπη, φιλία.

Επιπλέον η επανάσταση είναι πάντα μια προβολή στο μέλλον. Μας ωθεί να κάνουμε πράγματα αποβλέποντας σε μια μελλοντική κατάσταση και δεν μας επιτρέπει να ζούμε στο παρόν. Το παρόν δεν μπορεί ποτέ να είναι όμορφο στα μάτια της επανάστασης. Στο μέλλον βρίσκεται η ελπίδα της.

Η ελπίδα για το αλλαγμένο προς το καλύτερο μέλλον, ή ο φόβος για το μέλλον που έρχεται είναι η τροφή της επανάστασης αλλά και η τροφή του Κυρίου. Γιατί ποιος είναι ο Κύριος μας; Αυτός που έχει εξουσία πάνω στα πράγματα που επιθυμούμε να έχουμε ή σε αυτά που επιθυμούμε να αποφύγουμε.

Η επανάσταση είναι στο μυαλό των ανθρώπων,

και αυτή πραγματοποιείται ...προτού χυθεί μια σταγόνα αίμα.

- James Adams

Το μυαλό μας είναι ένα μέρος της κοινωνίας. Είναι η κοινωνία. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε, αυτά που σκεφτόμαστε ή αυτά που δεν σκεφτόμαστε, οι αντιδράσεις μας, οι συνήθειες μας είναι αυτά που φτιάχνουν την κοινωνία. Όλα αυτά όμως όταν το μυαλό μας είναι ακόμα νεανικό και εύπλαστο διαμορφώνονται από την κοινωνία. Έτσι ακόμα και όταν επαναστατούμε το κάνουμε μέσα στο μοντέλο σκέψης που μας έχει δοθεί από την ίδια την κοινωνία. Το παράδειγμα του Κρισναμούρτι είναι διαφωτιστικότατο: "Είμαστε σαν φυλακισμένοι που εξεγείρονται για να διεκδικήσουν καλύτερο φαγητό, καλύτερες συνθήκες κράτησης. Πάντα όμως μέσα στη φυλακή...". Αυτό δεν είναι επανάσταση, είναι απλά αυξημένη δραστηριότητα, μια γενναία μάχη καταδικασμένη σε αποτυχία μέσα στο μοντέλο. Η αληθινή όμως επανάσταση και δια βίου μάθηση είναι να σπάσεις τους τοίχους της παράδοσης και της εξουσίας, να ξεφορτωθείς την "εκπαίδευση του Παβλόφ" που σε κάνει να αντιδράς πάντα με ένα συγκεκριμένο τρόπο, ο οποίος κρατάει δέσμιο το πνεύμα σου. Πρέπει να επαναστατήσουμε και όχι να συμμορφωθούμε σε σχέση με τον κόσμο· εσωτερικά, βαθιά και ψυχολογικά να είμαστε σε συνεχή εξέγερση. Συνεχής εξέγερση σημαίνει συνεχής έρευνα, συνεχής παρατήρηση, συνεχής μάθηση.  Μόνο έτσι μπορούμε να ανακαλύψουμε τι είναι αληθινό. Με συνέπεια να γίνουμε επικίνδυνοι σε ό,τι είναι ψεύτικο χάνοντας την ασφάλεια μας. Αλλά ζώντας στην ασφάλεια σημαίνει ότι ζούμε με την μίμηση, ζούμε με φόβο. Μόνο αυτού του είδους η εκπαίδευση μπορεί  να εξαφανίσει το φόβο της ανασφάλειας που καταστρέφει την ανθρώπινη σκέψη, τις ανθρώπινες σχέσεις και την αγάπη. Ή με τα λόγια του Λ. Τολστόι: "Υπάρχει μόνο μια επανάσταση: η εσωτερική."

ΥΓ. 

- Ένα όμορφο παράδειγμα για τα παραπάνω αποτελεί αυτή η ταινία - αυτοβιογραφία της Μ. Satrapi.

- Ένα ποίημα-τραγούδι εδώ.

- Μουσικό διάλειμμα εδώ.

Ασφόδελοι

 W. Wordsworth (1770-1850)

Ασφόδελοι

Περιπλανήθηκα μοναχικός σαν ένα σύννεφο

Που αιωρείται ψηλά πάνω από λιβάδια και λόφους

Όταν ξαφνικά είδα έναν όχλο

Ένα πλήθος ασφόδελοι χορεύανε·

Κατά μήκος της λίμνης, κάτω από τα δέντρα,

Δέκα χιλιάδες χορεύανε στο αεράκι.

Τα κύματα δίπλα τους χορεύανε αλλά αυτοί

ξεπερνούσαν τα αφρώδη κύματα σε χαρά

Ένας ποιητής δεν θα μπορούσε παρά να ευθυμίσει

Με μια τέτοια γελαστή παρέα

Κοιτούσα και κοιτούσα αλλά λίγο σκέφτηκα

Τι θησαυρό το θέαμα μου είχε προσφέρει.

Γιατί συχνά όταν ξαπλώνω στον καναπέ μου

Κενός ή με συλλογιστική διάθεση

Αστράφτουν πάνω σ' αυτό το εσωτερικό μάτι

Που είναι η ευτυχία του να είσαι μόνος

Και τότε η καρδιά μου γεμίζει με ευτυχία

Και χορεύει με τους ασφόδελους. 

CCLIII. Daffodils

I wandered lonely as a cloud
That floats on high over vales and hills
When all at once I saw a crowd
A host of dancing daffodils;
Along the lake, beneath the trees,
Ten thousand dancing in the breeze.

The waves beside them danced but they
Outdid the sparkling waves in glee
A poet could not but be gay
In such a laughing company
I gazed and gazed but little thought
What wealth the show to me had brought.

For oft when on my couch I lie
In vacant or in pensive mood
They flash upon that inward eye
Which is the bliss of solitude
And then my heart with pleasure fills
And dances with the daffodils.

Κλεμμένο από εδώ. 

Μόνος και έρημος

 "Ο παράδεισος 

είναι στο μάτι του θεατή."

Αγαπητέ αναγνώστη, γιατί λέμε μόνος και έρημος; Δεν μοιάζει σαν πλεονασμός; ή μήπως είναι μια απλή συνωνυμία για να δώσει περισσότερη έμφαση στην μοναξιά που νιώθουμε όταν χρησιμοποιούμε αυτή την έκφραση; Νομίζω ότι δεν είναι τίποτα από τα παραπάνω. Αν σκεφτούμε ότι αυτήν την έκφραση μπορεί να την χρησιμοποιήσουμε ακόμα και όταν βρισκόμαστε μέσα σε ένα πλήθος ανθρώπων (πχ. σε μια κηδεία ενός φίλου ή ενός πολύ συγγενικού προσώπου), τότε πρέπει να σημαίνει κάτι άλλο: Σημαίνει ότι αισθανόμαστε ότι έχουμε μείνει αβοήθητοι. Δεν είναι κάποιος αβοήθητος επειδή είναι μόνος, περισσότερο από κάποιον που δεν είναι αβοήθητος επειδή βρίσκεται στο μέσον ενός πλήθους. Είναι εξάλλου από τα παράδοξα της εποχής μας ότι ποτέ δεν ήταν οι άνθρωποι τόσο πολλοί (7 δις γαρ) αλλά ταυτόχρονα οι περισσότεροι από αυτούς να νιώθουν αβοήθητοι.

Έκανα αυτή τη μικρή εισαγωγή για να δείξω ποια είναι η διαφορά της μοναξιάς από την μοναχικότητα όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ. Δυστυχώς η κοινή γνώμη συγχέει αυτά τα δύο κυρίως γιατί είναι αβασάνιστη. Το να επαρκείς στον εαυτό σου και να μην νιώθεις αβοήθητος είναι κάτι τελείως διαφορετικό από την μοναξιά.

Λέω ότι η κοινή γνώμη είναι αβασάνιστη γιατί δεν έχει το χρόνο να ασχοληθεί με αυτά τα θέματα. Ζώντας στους ταχείς ρυθμούς που η βιομηχανοποιημένη κοινωνία μάς επιβάλλει - με επίπλαστες επιθυμίες, με τον μιμητισμό των άλλων, την επικαιρότητα, τις αναλύσεις, τους φόβους μεταξύ άλλων - αυτό που κάνουμε ζώντας έτσι είναι να γεμίζουμε το κεφάλι μας με σκουπίδια. Με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην έχουμε το χρόνο να σκεφτούμε, αλλά να μην μπορούμε να σκεφτούμε πλέον σωστά και το χειρότερο να μην μπορούμε να ηρεμήσουμε και να απολαύσουμε την ζωή μας ή ένα τοπίο ή την ησυχία μιας στιγμής.

Συλλογιέμαι τη μοναξιά ενός παιδιού
που παίζει ολομόναχο σ’ έναν κήπο 
μες στην ερημιά του καλοκαιρινού απομεσήμερου. 
Ίσως οι πιο ωραίοι στίχοι ενός ποιητή 
ν’ άρχισαν από κει*.

Δηλαδή πιο σοφά από εμάς είναι τα μικρά παιδιά; Όταν είναι μόνα τους τι κάνουν; χτίζουν παλάτια στην άμμο και τα ξαναγκρεμίζουν. Και ξαναχτίζουν κάτι καινούργιο, συνομιλούν με αόρατους φίλους, στήνουν ολόκληρα θεατρικά με κούκλες και  γενικώς δεν βρίσκονται ποτέ σε μια κατάσταση που να μην ξέρουν πως να περάσουν την ώρα τους. Πως είναι τότε δυνατόν να αποκαλώ τα παιδιά ανόητα αλλά εγώ ο "σοφός" να είμαι δυστυχισμένος; Για ποια ερημιά μιλάω; Γιατί με αποκαλώ αβοήθητο, μόνο και έρημο;

Πιστεύω ότι θα έπρεπε να καλλιεργούμε αυτή τη δυνατότητα μας να είμαστε μόνοι, να συνομιλούμε με τον εαυτό μας, να περνάμε καλά μαζί του, όχι μόνο γιατί μας κάνει πιο αυτάρκεις αλλά γιατί μας φέρνει σε θέση να ανακαλύψουμε πολλά πράγματα. Γιατί νιώθεις μόνος και έρημος όταν είσαι μόνος με τον εαυτό σου; γιατί νιώθεις πλήξη και δεν ξέρεις τι να κάνεις για να περάσεις την ώρα σου; Αν δεν μείνεις μόνος με τον εαυτό σου, πως θα τον ανακαλύψεις;

Κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον
είμαστε κιόλας νεκροί*.

Ίσως αυτό που μας εμποδίζει περισσότερο να γνωρίσουμε τον εαυτό μας είναι η λανθασμένη εντύπωση ότι τον γνωρίζουμε ήδη. Έχουμε ταυτίσει τον εαυτό μας με το σώμα μας. Αυτή η "σωματική" συνείδηση μας κρατά δέσμιους σε μια επιφανειακή θεώρηση των πραγμάτων. 

Ο άνθρωπος είναι ένα ζώο που του αρέσει ή αν θέλετε, που μπορεί να διαλογίζεται. Όταν έχει αυτή την "ατομική" συνείδηση, αυτόματα έχει και κάτι να προστατέψει. Από εκεί ίσως να ξεκινάει και κάθε μορφή βίας. Είναι αυτή η ανάγκη προστασίας που δημιουργεί φόβο. Και ο φόβος σε κάνει να χάνεις τον πραγματικό εαυτό σου, να είσαι νεκρός. 

Ίσως μέσα στη μοναχικότητά μας, να μπορέσουμε να βρούμε τον χρόνο για ενατένιση του πραγματικού εαυτού μας, της ψυχής μας αν θέλετε. Μπορεί τότε η συνείδηση μας να ανυψωθεί σε κάτι πάνω από την "σωματική" συνείδηση . Σε μια συνείδηση που μπορεί να θεωρηθεί "καθολική" αφού θα περιλαμβάνει όλη την ανθρωπότητα . Ίσως τότε να μάθουμε πως να βοηθάμε τους άλλους, με το παράδειγμα μας. Παραχωρώντας, ωφελώντας και δείχνοντας ανέχεια στον άλλο νομίζω ότι γινόμαστε πιο ζωντανοί.

* Οι στίχοι είναι του Τάσου Λειβαδίτη. Μερικά ακόμα ποιήματά του εδώ.

Ένα ποίημα ακόμα εδώ. 

Μια όμορφη ταινία που αγγίζει κάποια από τα θέματα που προσπάθησα να περιγράψω εδώ. 

Και κάποιοι πολύ γνωστοί στίχοι (η μουσική εδώ): 

There's a lady who's sure all that glitters is gold
And she's buying a stairway to heaven
When she gets there she knows, if the stores are all closed
With a word she can get what she came for
Ooh, ooh, and she's buying a stairway to heaven

There's a sign on the wall but she wants to be sure
'Cause you know sometimes words have two meanings
In a tree by the brook, there's a songbird who sings
Sometimes all of our thoughts are misleading
Ooh, it makes me wonder
Ooh, it makes me wonder

There's a feeling I get when I look to the west
And my spirit is crying for leaving
In my thoughts I have seen rings of smoke through the trees
And the voices of those who stand looking
and it makes me wonder
really makes me wonder

And it's whispered that soon if we all call the tune
Then the piper will lead us to reason
And a new day will dawn for those who stand long
And the forest will echo with laughter


If there's a bustle in your hedgerow, don't be alarmed now,
It's just a spring clean from the May Queen
Yes, there are two paths you can go by, but in the long run
There's still time to change the road you're on
Ooh, it makes me wonder
Ooh, Ooh, it makes me wonder

Your head is humming and it won't go, in case you don't know
The piper's calling you to join him
Dear lady, can't you hear the wind blow, and did you know
Your stairway lies on the whispering wind


And as we wind on down the road
Our shadows taller than our soul
There walks a lady we all know
Who shines white light and wants to show
How everything still turns to gold
And if you listen very hard
The tune will come to you at last
When all is one and one is all, yeah
To be a rock and not to roll.

And she's buying the stairway to heaven

Led Zeppelin IV (1971)

Led Zeppelin (wiki)

IV (wiki)

Get it here (torrent)

or here (zip file)

official site

Videos from youtube:

Black Dog (live 1975) lyrics
Rock and Roll (fotos) lyrics
The Battle of Evermore (unplugged with an eastern twist ;-) lyrics
Stairway to Heaven lyrics
Misty Mountain Hop (live 1973) lyrics
Four Sticks (photos) lyrics
Going to California (live 1975) lyrics

Bab'Aziz - The Prince That Contemplated His Soul

Είδος: Ταινία
Γλώσσα: Αραβικά/Περσικά
Υπότιτλοι: Αγγλικά
Χρονολογία: 2005, Iran/Tunisia
Σκηνοθεσία: Nacer Khemir
Διάρκεια: 96'

http://www.imdb.com/title/tt0395461/

Bab'Aziz - The Prince Who Contemplated His Soul is the story of a blind dervish named Bab'Aziz and his spirited granddaughter, Ishtar. Together they wander the desert in search of a great reunion of dervishes that takes place just once every thirty years. With faith as their only guide, the two journey for days through the expansive, barren landscape. To keep Ishtar entertained, Bab'Aziz relays the ancient tale of a prince who relinquished his realm in order to remain next to a small pool in the desert, staring into its depths while contemplating his soul. As the tale of the prince unfolds, the two encounter other travelers with stories of their own--including Osman, who longs for the beautiful woman he met at the bottom of a well, and Zaid, who searches for the ravishing young woman who fled from him after being seduced by his songs. A fairytale-like story of longing and belonging, filmed in the enchanting and ever-shifting sandscapes of Tunisia and Iran. The film facilitates the viewer's transit from the material world outside to the spiritual world within.

Οι στίχοι / Δειλινό / Λοιπόν τι κάνουμε εδώ / Πολύτιμος στίχος

Τ. Λειβαδίτης (1922-1988)

Οι Στίχοι

Συλλογιέμαι τη μοναξιά ενός παιδιού
που παίζει ολομόναχο σ’ έναν κήπο 
μες στην ερημιά του καλοκαιρινού απομεσήμερου. 
Ίσως οι πιο ωραίοι στίχοι ενός ποιητή 
ν’ άρχισαν από κει.

Δειλινό

Λεπτομέρειες ασήμαντες που κάνουν πιο οδυνηρές τις αναμνήσεις 
και τα χρόνια μας, βαλσαμωμένα πουλιά, μας κοιτάζουν τώρα με μάτια ξένα - 
αλλά κι εγώ ποιός ήμουν; ένας πρίγκηπας του τίποτα 
ένας τρελός για επαναστάσεις κι άλλα πράγματα χαμένα 
και κάθε που χτυπούσαν οι καμπάνες ένιωθα να κινδυνεύει η ανθρωπότητα 
κι έτρεχα να τη σώσω. 
Κι όταν ένα παιδί κοιτάει μ' έκσταση το δειλινό, είναι που αποθηκεύει θλίψεις για το μέλλον.

Λοιπόν τι κάνουμε εδώ  

Λοιπόν τι κάνουμε εδώ
και πότε θ' αλλάξει ο κόσμος.
Όμως απόψε βιάζομαι απόψε
να παραμερίσω όλη τη λησμονιά
και στη θέση της
ν' ακουμπήσω μια μικρή ανεμώνη.

Α, ωραίο - Α, ωραίο
να 'σαι μοναχός
να 'σαστε δυο,
να 'μαστε όλοι να 'μαστε όλοι.

Α, ωραίο - Α, ωραίο
να 'σαι μοναχός
να 'σαστε δυο ,
να 'μαστε όλοι
να 'μαστε όλοι.

Πολύτιμος στίχος

Κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον
είμαστε κιόλας νεκροί.

Ελεύθερη βούληση (αυτεξούσιον) και επιλογή (προαίρεσις)

"Το κατά φύσιν ζην, 

τουτ' εστί κατ' αρετήν ζην." 

- Επίκτητος

Για να καταπιαστούμε με αυτό το δύσκολο θέμα, ας αρχίσουμε προσπαθώντας να κατανοήσουμε τι είναι η βούληση. Από την ιστοσελίδα της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα αντιγράφω τον ορισμό της βούλησης:

βούληση η [vúlisi] Ο33 : 1. σταθερή θέληση, επιθυμία για επιδίωξη και επίτευξη κάποιου σκοπού: Οι εκλογές εκφράζουν άμεσα τη λαϊκή~. H κυβέρνηση έχει την πολιτική ~ να προχωρήσει σε αλλαγές. || (έκφρ.) κατά ~: α. όπως και όταν θέλει κάποιος: Ενεργεί κατά ~. β. (στρατ.) παράγγελμα που επιτρέπει ευχέρεια στην εκτέλεση κίνησης ή βολής: Πυρ κατά ~. (λόγ.) οικεία* βουλήσει. 2. (ψυχ.) ψυχική λειτουργία που εκδηλώνεται στην τάση για κτ. και στην προσπάθεια για την επίτευξη κάποιου σκοπού που επιλέχθηκε και αποφασίστηκε συνειδητά: Iσχυρή / ασθενής ~. H ελευθερία της βουλήσεως προϋποθέτει δυνατότητα επιλογής. Ο πόθος, η ευχή, η επιθυμία είναι εκδηλώσεις της ανθρώπινης βούλησης. ~.

[λόγ. < αρχ. βούλη(σις) -ση]

Υπογραμμίζω ότι πρόκειται για ψυχική λειτουργία. Στην ουσία θα έλεγα ότι η ελεύθερη βούληση είναι επιθυμία προς την οποία κινούμαστε ανεμπόδιστα. Ταυτόχρονα όμως περιλαμβάνει ένα σκοπό που επιλέχτηκε και αποφασίστηκε συνειδητά.

Πως μπορούμε λοιπόν να έχουμε ελεύθερη βούληση; Από τα παραπάνω προκύπτει ότι πρέπει να είναι καταρχήν μια επιθυμία στην οποία μπορούμε να φτάσουμε ανεμπόδιστα. Επίσης έχει να κάνει με επιλογή. Πρέπει δηλ. να μπορούμε ελεύθερα να επιλέξουμε. Και είναι λογικό: Η ικανοποίηση των επιθυμιών μας δεν πρέπει να εναπόκειται στα χέρια κανενός, ούτε να μας υποτάσσει σε πράγματα ή ανθρώπους. Γιατί τότε είμαστε σε χειρότερη σκλαβιά και από τους ίδιους τους σκλάβους αφού οι τελευταίοι ξέρουν τουλάχιστον ότι είναι δούλοι. Ανελεύθεροι είμαστε λοιπόν, όταν αποφασίζουμε βάση παθών, φόβων, συνηθειών ή υπό καταναγκασμό χωρίς δυνατότητα ελεύθερης επιλογής. Εξάλλου πολύ διαφωτιστική βρίσκω και την λέξη που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες: αυτεξούσιον. Δηλαδή να έχεις εσύ τον έλεγχο του εαυτού σου.

Η ελεύθερη επιλογή όμως προϋποθέτει συνειδητή απόφαση. Και η συνειδητή απόφαση σημαίνει εκτίμηση - κρίση - προτίμηση (επιλογή), με αυτήν την σειρά. Συνεπώς είναι εξίσου σημαντικό μαζί  με το βίο να εξερευνούμε και τις επιθυμίες μας για να δούμε ποιες από αυτές είναι ελεύθερες και άρα στην δικαιοδοσία μας να πραγματοποιήσουμε. 

Και μια ο λόγος για τον Επίκτητο ας δούμε μια από τις βασικότερες έννοιες που συναντά κανείς σε όλες σχεδόν τις διαλέξεις του που έχουν διασωθεί από το μαθητή του Αρριανό: την προαίρεση. Η λέξη διασώζεται ακόμα στο λεξιλόγιο μας στην έκφραση: "δώστε ό,τι προαιρείσθε." Δηλαδή ότι ελεύθερα αποφασίσει ο καθένας. Ας δούμε τον ορισμό της:

προαίρεση η [proéresi] Ο33 : ενδόμυχη ψυχική (συναισθηματική και διανοητική) τάση, προδιάθεση, πρόθεση, που οδηγεί σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις προτιμήσεων και επιλογών: Ενεργώ / κάνω κτ. με αγαθή / καλή / κακή ~. Είχα όλη την καλή ~ να τον βοηθήσω. || (έκφρ.) κατά ~, με ελεύθερη βούληση, χωρίς δεσμεύσεις και περιορισμούς, προαιρετικά. || (φιλοσ.) η γενική κατεύθυνση της σκέψης και του θυμικού του ανθρώπου, με βάση την οποία κρίνει ηθικά τις πράξεις τις δικές του και των άλλων.

[λόγ. < αρχ. προαίρε(σις) -ση `πρόθεση, θέληση΄] 

προαιρούμαι [proerúme] Ρ10.9β (μόνο στον ενεστ.) : (λόγ.) με ελεύθερη βούληση αποφασίζω, επιλέγω, κάνω κτ.: Στους εράνους δίνει κανείς ό,τι προαιρείται. Δώστε ό,τι προαιρείσθε.

[λόγ. < αρχ. προαιροῦμαι]

Βλέπουμε στον ορισμό ότι πάλι πρόκειται για ψυχική τάση. Συναισθηματική (άραγε αστοχώ αν πω ότι είναι αυτό που μας υπαγορεύει η ψυχή μας;) και διανοητική. Διανοητική γιατί υπόκειται και στον έλεγχο της σκέψεως εξ' ου και η κρίση που αναφέρω παραπάνω.  Αυτό σημαίνει για εμένα το να ζούμε κατά φύσιν που είναι το ίδιο με το να ζεις ενάρετα όπως δηλώνει και στο γνωμικό ο Επίκτητος. Γιατί ως έλλογα όντα, ζωή σύμφωνα με τη φύση, σημαίνει ζωή σύμφωνα με το λόγο (τη λογική).
Επίσης πολύ σημαντικό θεωρώ το γεγονός ότι η προαίρεση είναι αυτή που κρίνει ηθικά τις πράξεις.

~~~~~

Ας μιλήσουμε λίγο και για ηθική. Η ηθική δεν είναι ένα βιβλίο κανόνων που έχουμε αποστηθίσει και εφαρμόζουμε σε κάθε περίπτωση.  Για παράδειγμα λέγοντας αυτό είναι καλό ή αυτό είναι κακό εκ των προτέρων. Ας δούμε τον ορισμό της:

ηθική η [iθikí] Ο29 : 1α. το σύνολο των θεσμοθετημένων κανόνων μιας κοινωνίας που καθορίζουν τη συμπεριφορά των ατόμων με βάση το κοινωνικά αποδεκτό, το καλό και το κακό: Bικτοριανή ~ . Σύμφωνα με την παραδεδεγμένη ~. H ~ της αστικής τάξης στις αρχές του αιώνα. β. υποκειμενική αντίληψη και ατομική στάση απέναντι στη συγκεκριμένη κοινωνική ηθική: Aυτά είναι σύμφωνα με τη δική σου ~. || η ηθικότητα. || H ~ με τη στενή της έννοια, η σεξουαλική ηθική. 2α. κλάδος της φιλοσοφίας που εξετάζει και μελετά τις πράξεις των ανθρώπων ως προς τη θετική ή αρνητική τους αξία, που έχει δηλαδή για αντικείμενο την εκτιμητική κρίση, αφού αναφέρεται στη διάκριση του καλού και του κακού.

Εξάλλου το ήθος λέξη από την οποία προέρχεται η λέξη ηθική σημαίνει την στάση μας, την συμπεριφορά μας. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι η εκάστοτε εκτιμητική κρίση μας είναι η ηθική μας.  Και είναι λογικό, αν σκεφτούμε, ότι κανένας μας δεν προτιμά κάτι χωρίς σκέψη ούτε επιλέγει κάτι χωρίς προτίμηση.  Δεν θα κάναμε ποτέ αυτά που κάνουμε,  χωρίς να τα έχουμε πρώτα εγ-κρίνει (ρίζα της λέξης, η κρίση). Εδώ ταιριάζει και ο "ανεξερεύνητος βίος" της προηγούμενης ανάρτησης.

Λέει κάπου ο Ε. Λεμπέσης: "ο ανήθικος είναι βλάκας" και έχει απόλυτο δίκαιο αφού όταν η στάση μας και η συμπεριφορά μας είναι ανήθικη αυτό οφείλεται στην μειωμένη ή απούσα κρίση μας. 

Από όλα τα παραπάνω προκύπτει ότι η προαίρεση (επιλογή) μας είναι επιθυμία που συνοδεύεται από περίσκεψη για πράγματα τα οποία βρίσκονται υπό τον έλεγχό μας και στην ουσία αποτελεί τον ηθικό σκοπό μας. Βλέπουμε δηλαδή ότι η περίσκεψη προηγείται της προαίρεσης και η προαίρεση της πράξης (ή της μη-πράξης).

Τελειώνοντας θα ήθελα να κοιτάξουμε μαζί (αλλά και ο καθένας μόνος του) να βρούμε χειροπιαστά παραδείγματα για το ποια είναι όλα αυτά που βρίσκονται υπό τον έλεγχο μας και ποια αυτά που δεν μας έχουν δοθεί υπό τον έλεγχό μας. Γιατί καλή η θεωρία και η σκέψη, αλλά αν δεν έχει πρακτική εφαρμογή στη ζωή τότε είναι τελείως άχρηστη... 

Ας κοιτάξουμε κάποια πράγματα που δεν μας ανήκουν ή δεν τα έχουμε υπό τον έλεγχο μας:

- θάνατος

- σώμα

- υγεία

- φήμη (ένα ποίημα εδώ)

- ιδιοκτησία

- αξιώματα

- με λίγα λόγια όσα δεν είναι έργα μας. 

Όταν μας ταράζει κάτι από τα παραπάνω ας μην βιαστούμε να τα χαρακτηρίσουμε ως καλά ή κακά αλλά να έχουμε έτοιμη την απάντηση: "Δεν με αφορά."

Υπό τον έλεγχό μας: 

- αντίληψη

- επιλογή

- επιθυμία

- αποστροφή

- το τι λέμε, τι κάνουμε ή τι δεν κάνουμε με λίγα λόγια τα έργα μας.

Εδώ πρέπει να έχουμε στραμμένη την προσοχή μας και να προσπαθούμε συνεχώς να βελτιώνουμε την κρίση μας. Μόνο πάνω σε αυτά που κάνουμε έχουμε το δικαίωμα να πούμε αν είναι καλά ή κακά. 

Λέει ο Επίκτητος (Ομιλίες, βιβλίο ΙΙΙ, κεφάλαιο ΧΙ): 

Υπάρχουν σαν διατεταγμένες από νόμο κάποιες συγκεκριμένες τιμωρίες (κολάσεις στο πρωτότυπο) για αυτούς που παραβιάζουν τη θεία διοίκηση. "Όποιος θεωρήσει καλό κάτι το οποίο δεν ανήκει στην προαίρεση του, θα φθονήσει, θα επιθυμήσει, θα κολακέψει και θα ταραχτεί. Όποιος θεωρήσει κακό κάτι το οποίο δεν ανήκει στην προαίρεση του, θα λυπηθεί, θα πενθήσει, θα θρηνήσει και θα δυστυχήσει."

Πηγές:

- Επίκτητος: Ομιλίες (βιβλία Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV) & Εγχειρίδιον

- Ι. Δαμασκηνός: Βαρλάαμ και Ιωάσαφ (XV 131-133)

- Εὐάγγελος Λεμπέσης: Ἡ Τεράστια Κοινωνική Σημασία τῶν Βλακῶν ἐν τῷ Συγχρόνῳ Βίῳ

- Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα

- Οι πίνακες (άσχετοι με το θέμα αλλά καταπληκτικοί) είναι της Séraphine Louis πιο γνωστής ως Séraphine de Senlis.

ΥΓ. Δέστε αν θέλετε και αυτή την ιταλική ταινία του 1948 (αγγλικοί υπότιτλοι) και σκεφτείτε πάνω σε αυτά που συζητήσαμε.

The Bicycle Thief (Κλέφτης Ποδηλάτων)

Είδος: Ταινία
Γλώσσα: Ιταλικά
Υπότιτλοι: Αγγλικά
Χρονολογία: 1948, Italy
Σκηνοθεσία: Vittorio de Sica
Διάρκεια: 93'


http://www.imdb.com/title/tt0040522/




A man and his son search for a stolen bicycle vital for his job.

On Fame (Περί Φήμης)

 John Keats (1795-1821)

Η Φήμη, σαν ένα ιδιότροπο κορίτσι, θα εξακολουθεί να είναι ντροπαλή
Σε όσους την κορτάρουν πολύ δουλικά γονυπετείς,
Αλλά παραδίδεται σε κάποιο απερίσκεπτο αγόρι,
Και ξεμωραίνεται περισσότερο από μια ήσυχη καρδιά·
Είναι μια γύφτισσα, - δεν θα μιλήσω σ' αυτούς
Που δεν έχουν μάθει να είναι ευχαριστημένοι χωρίς αυτήν·
Μια κοκέτα άπιστη, της οποίας το αυτί δεν ψιθύρισε κανείς ποτέ από κοντά,
Ποιος νομίζει ότι την σκανδαλίζουν αυτοί που μιλούν γι 'αυτήν·
Είναι πολύ γύφτισσα αυτή, γεννημένη στο Νείλο,
Ετεροθαλής αδελφή του ζηλιάρη Πετεφρή*·
Εσείς με ερωτική επιθυμία Βάρδοι! ανταποδώστε την περιφρόνηση της με περιφρόνηση·
Εσείς Καλλιτέχνες ερωτευμένοι χωρίς ανταπόκριση! τρελοί που είστε!
Κάντε την καλύτερη υπόκλισή σας σ' αυτήν και πέστε της αντίο,
Στη συνέχεια, αν της αρέσει, θα σας ακολουθήσει.

* Πετεφρής: Πρόσωπο που αναφέρεται στη Παλαιά Διαθήκη. Φέρεται ως αξιωματούχος αυλικός του Φαραώ στο σπίτι του οποίου και είχε προσληφθεί και υπηρετούσε ο Ιωσήφ, ο αγαπημένος γιος του Ιακώβ.

Fame, like a wayward girl, will still be coy
To those who woo her with too slavish knees,
But makes surrender to some thoughtless boy,
And dotes the more upon a heart at ease;
She is a Gipsey,--will not speak to those
Who have not learnt to be content without her;
A Jilt, whose ear was never whisper'd close,
Who thinks they scandal her who talk about her;
A very Gipsey is she, Nilus-born,
Sister-in-law to jealous Potiphar;
Ye love-sick Bards! repay her scorn for scorn;
Ye Artists lovelorn! madmen that ye are!
Make your best bow to her and bid adieu,
Then, if she likes it, she will follow you.

Βίος ανεξέταστος και φιλοσοφία

Η φιλοσοφία προήλθε από την ανάγκη του ανθρώπου να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα του τύπου: από που ερχόμαστε, που πάμε, ποιο το νόημα της ζωής κοκ. Όταν φιλοσοφούμε δημιουργούμε ερωτήματα στον εαυτό μας.


Σε ένα κείμενο του Πασκάλ με τίτλο: "Η δυσαναλογία του ανθρώπου" (No. 72 στα αγγλικά εδώ) δίνεται με εκπληκτικό τρόπο η θέση του ανθρώπου στο σύμπαν. Όπως ο άνθρωπος είναι ένα μηδενικό μπροστά στο σύμπαν, έτσι ακριβώς είναι ο μικρόκοσμος σε σχέση με τον άνθρωπο. Με αυτό ο Πασκάλ καταδυκνύει την δυσαναλογία του ανθρώπου και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι εξαιτίας αυτής της κατάστασης μας δεν θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε ποτέ κάτι τόσο δυσανάλογο με εμάς. Γι' αυτό υποστηρίζει ότι οι επιστήμες είναι τόσες πολλές και η κάθε μία από αυτές έχει πάρα πολλά παρακλάδια. Το ίδιο συμβαίνει και με την επιστήμη της φιλοσοφίας.


Ο Μονταίνιος είχε υποψιαστεί αυτήν την παγίδα της φιλοσοφίας και είχε ξεχωρίσει τους φιλοσόφους σε τρεις κατηγορίες (σέκτες): Σε αυτούς "που έχουν βρει, αυτούς που δεν μπορούν να βρουν και αυτοί που είναι ακόμα στο ψάξιμο." Πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η άποψη του Αυγουστίνου ο οποίος κάνει περίπου την ίδια διάκριση αλλά χρησιμοποιώντας ως κριτήριο την εκάστοτε "φιληδονία" της κάθε σέκτας, δηλαδή την ηδυπάθεια, την περηφάνια και την περιέργεια. Την ίδια καχυποψία δείχνει και ο Πεσσόα σε αυτό εδώ το ποίημα.


Ένα απόσπασμα από την Μπαχάβα Γκίτα (Bhagavad Gita XVIII, 20-22 κείμενο και σχολιασμός στα αγγλικά εδώ) μας δείχνει τους τρεις τρόπους θεώρησης των πραγμάτων:

Όταν κάποιος βλέπει Αιωνιότητα σε όλα τα πράγματα που παρέρχονται και Άπειρο στα πεπερασμένα, τότε αυτός έχει καθαρή γνώση.

Αλλά αν κάποιος απλά βλέπει την διαφορετικότητα των πραγμάτων, με τις διαιρέσεις τους και τους περιορισμούς τους, τότε αυτός έχει ακάθαρτη γνώση.

Και αν κάποιος βλέπει ένα πράγμα με ιδιοτέλεια σαν αυτό να ήταν τα πάντα, ανεξάρτητο από το ΕΝΑ και τα πολλά, τότε αυτός είναι στα σκοτάδια της άγνοιας.

Εξαιρετική βρήκα και την επεξήγηση του Juan Mascaro πάνω στο προηγούμενο κείμενο:

Όλα τα πράγματα στη γη, από ένα λουλούδι ως και τον άνθρωπο, μπορούν να αποτελούν αντικείμενα αγάπης ή ενατένισης (διαλογισμού), αντικείμενα διανοητικού ενδιαφέροντος, και αντικείμενα προς κτήση. Στην πρώτη περίπτωση μας δίνουν την χαρά του Άπειρου· στη δεύτερη μας δίνουν την γνώση η οποία είναι δύναμη· και στην τρίτη μας δίνουν τις αλυσίδες που μας δένουν στην ύλη, μας τραβούν προς την σκοτεινιά του θανάτου, στην αθλιότητα του ανταγωνισμού για δύναμη αντί για την συνεργασία για ανιδιοτελή χαρά.

Φτάνουμε όπως χαρακτηριστικά λέει και ο Τρισμέγιστος στο σημείο όπου "το σύμπαν (ή ο Θεός αν θέλετε) είναι μια άπειρη σφαίρα της οποίας το κέντρο είναι παντού ενώ η περιφέρεια πουθενά." Το περιορισμένο (ο άνθρωπος) δεν μπορεί να κατανοήσει το Άπειρο. Όμως αναλογιζόμενοι όλα αυτά (τις δυο αβύσσους πάνω μας και κάτω μας) και καθώς η περιέργεια μας μεταβάλλεται σε θαυμασμό, θα είμαστε όλο και περισσότερο διατεθειμένοι να τα θωρούμε όλα αυτά σιωπαίνοντας, παρά να τα ερευνούμε.

Αν λοιπόν το νόημα της ζωής δεν είναι στα δικά μας μέτρα για να το ερευνήσουμε - ή όπως λέει και ένας γνωστός: "Δεν υπάρχει νόημα στη ζωή. Βρίσκεσαι εδώ γιατί οι γονείς σου έκαναν σεξ. Τελεία."- τότε τι θα έπρεπε να είναι η φιλοσοφία και ποιο το αντικείμενο της; Ποια είναι τα ερωτήματα στα οποία μπορούμε να βρούμε απάντηση;

Υπάρχει ένα ακόμα άπειρο το οποίο δεν ανέφερα: Η άβυσσος που βρίσκεται όχι πάνω μας, ούτε κάτω μας. Υπάρχει η άβυσσος μέσα μας. Και είναι αχαρτογράφητη. Ο Σωκράτης έλεγε (Πλάτων, Απολογία): "Ό ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ". Αυτός που δεν ψάχνει τον εαυτό του είναι ένας σκλάβος των καταστάσεων. Ο αναζητητής φιλόσοφος λοιπόν είναι κάποιος ο οποίος ερευνεί τον εαυτό του. Γνωρίζοντας το εαυτό σου ελευθερώνεσαι και από την επίδραση των καταστάσεων.

Η φιλοσοφία δεν είναι να έχεις μία φιλοσοφία. Η φιλοσοφία είναι να ξέρεις να ζεις. Να φιλοσοφείς την ζωή σου. Αυτός είναι ο φίλος της σοφίας. Δεν ζητά δύναμη, δηλαδή την γνώση.  Δεν είναι δογματιστής/περήφανος ότι κατέχει την αλήθεια. Όποιος λέει ότι έχει την συνείδηση του ήσυχη δεν ξέρει τι είναι συνείδηση και δεν έχει συνείδηση. Ο Πεσσόα λέει κάπου: "Να είσαι σημαίνει να καταλαμβάνεις χώρο και να δίνεις συνείδηση σε ένα τόπο." Είναι ακριβώς ότι προσπαθούν να κάνουν οκτώ σύγχρονοι φιλόσοφοι μέσα σε 10 λεπτά ο καθένας στο ντοκιμαντέρ "Examined Life" που συστήνω ανεπιφύλακτα στους αγγλομαθείς.

 

Για να δεις τα χωράφια και τον ποταμό

 F. Pessoa (1888-1935)

Για να δεις τα χωράφια και τον ποταμό

Δεν είναι αρκετό να ανοίξεις το παράθυρο.

Για να δεις τα δέντρα και τα λουλούδια

Δεν είναι αρκετό να μην είσαι τυφλός.

Είναι επίσης απαραίτητο να μην έχεις φιλοσοφία.

Με την φιλοσοφία δεν υπάρχουν λουλούδια, μόνο ιδέες.

Υπάρχει μόνο ο κάθε ένας από εμάς, σαν μια σπηλιά.

Υπάρχει μόνο ένα κλειστό παράθυρο, και ένας ολόκληρος κόσμος έξω,

Και ένα όνειρο για το τι θα μπορούσαμε να δούμε αν το παράθυρο ήταν ανοιχτό,

Το οποίο δεν είναι ποτέ αυτό που βλέπουμε όταν το παράθυρο είναι ανοιχτό.

To see the fields and the river

It isn't enough to open the window.

To see the trees and the flowers

It isn't enough not to be blind.

It is also necessary to have no philosophy.

With philosophy there are no trees, just ideas.

There is only each one of us, like a cave.

There is only a shut window, and a whole world outside,

And a dream of what could be seen if the window were opened,

Which is never what is seen when the window is opened.